Không nghiên cứu trời đất, cũng không dạy học lấy tiền

Vậy chúng ta hãy trở lại từ đầu xem lời buộc tội nào đã 19b sinh ra lời vu khống chống lại tôi, chính lời vu khống mà Meletus đã dựa vào khi đệ đơn kiện tôi. Thôi được: những kẻ vu khống đã nói gì khi vu khống tôi? Tôi phải đọc bản cáo trạng có tuyên thệ của họ như thể họ là nguyên cáo: “Socrates phạm tội: ông ta tò mò tìm tòi những gì dưới lòng đất và trên trời, biến lý lẽ yếu thành lý lẽ mạnh, 19c và dạy những điều ấy cho người khác.” Đại khái là như vậy. Chính quý vị đã thấy điều này trong vở hài kịch của Aristophanes:¹ một ông Socrates nào đó bị đu đưa trên ấy, tự xưng là đi trên không trung và nói đủ thứ chuyện vớ vẩn khác về những điều mà tôi chẳng hiểu biết gì, dù nhiều hay ít. Tôi nói vậy không phải để coi thường loại hiểu biết ấy, nếu có ai thông thái về những chuyện đó — tôi đâu muốn bị Meletus kiện thêm những tội nặng như thế! — mà vì quả thật, thưa người Athens, tôi chẳng dính dáng gì đến chúng. 19d Tôi xin lấy phần đông quý vị làm chứng, và xin tất cả những ai từng nghe tôi trò chuyện — trong quý vị có rất nhiều người như vậy — hãy bảo cho nhau biết: hãy nói với nhau xem có ai trong quý vị từng nghe tôi bàn về những chuyện như thế, dù nhiều hay ít. Từ đó quý vị sẽ nhận ra rằng những điều khác mà thiên hạ nói về tôi cũng thuộc loại như vậy.

Nhưng chẳng có điều nào là thật cả; và nếu quý vị nghe ai nói rằng tôi đứng ra giáo dục người ta và thu 19e tiền, thì điều đó cũng không đúng. Dù tôi thấy đó cũng là một việc tốt đẹp, nếu ai có khả năng giáo dục con người, như Gorgias xứ Leontini, Prodicus xứ Ceos và Hippias xứ Elis.²

Bởi vì mỗi người trong số họ, thưa quý vị, đều có thể đến bất cứ thành bang nào và thuyết phục những người trẻ — vốn có thể giao du miễn phí với bất cứ đồng bào nào mà họ muốn — 20a bỏ việc giao du với những người ấy để theo họ, trả tiền cho họ mà còn phải mang ơn nữa. Thậm chí ở đây còn có một nhà thông thái khác đến từ đảo Paros, mà tôi được biết là đang lưu lại thành phố. Tình cờ tôi gặp một người đã chi cho các nhà ngụy biện nhiều tiền hơn tất cả những người khác cộng lại, đó là Callias, con trai của Hipponicus.³ Tôi bèn hỏi ông ta — vì ông có hai con trai: “Callias,” tôi nói, “nếu hai con trai ông sinh ra là ngựa non hay bê con, thì chúng ta có thể tìm và thuê cho chúng một người trông nom, người sẽ 20b làm cho chúng tốt đẹp theo phẩm chất vốn có của chúng; người đó hẳn là một tay thạo nghề nuôi ngựa hoặc nghề nông. Nhưng nay chúng là con người, vậy ông định chọn ai làm người trông nom chúng? Ai là người am hiểu loại phẩm chất này, phẩm chất của con người và của công dân? Tôi đoán ông đã tìm hiểu rồi, vì ông có con trai. Có ai như thế không,” tôi hỏi, “hay không có?” “Có chứ,” ông đáp. “Ai vậy,” tôi hỏi, “người ở đâu, và lấy học phí bao nhiêu?” “Evenus, thưa Socrates,” ông nói, “người xứ Paros, năm mina.”⁴ Và tôi cho Evenus là người có phúc, nếu ông ta thực sự 20c có được tài nghệ ấy và dạy với giá phải chăng như vậy. Riêng tôi, nếu biết những điều đó thì hẳn tôi đã vênh vang tự đắc rồi; nhưng tôi không biết, thưa người Athens.

1. Vở hài kịch “Những đám mây” (năm 423 TCN), trong đó Socrates xuất hiện treo lơ lửng trong một chiếc giỏ trên sân khấu, “đi trên không trung và chiêm ngưỡng mặt trời”. ↩
2. Các nhà ngụy biện (sophist) nổi tiếng: những thầy giáo đi khắp nơi dạy tu từ học và sự khôn ngoan thực tiễn với học phí rất cao. ↩
3. Một trong những người giàu nhất Athens, nổi tiếng là người hiếu khách và bảo trợ các nhà ngụy biện. ↩
4. Một mina bằng một trăm drachma; một drachma xấp xỉ tiền công một ngày của một người thợ lành nghề. ↩