Lời biện hộ của Socrates

Lời giới thiệu

Vào mùa xuân năm 399 TCN, Socrates thành Athens, khi ấy bảy mươi tuổi, bị đưa ra xét xử trước một bồi thẩm đoàn gồm 501 công dân. Ông bị buộc tội không tin vào các vị thần của thành bang, đưa vào những quyền năng thần linh mới, và làm hư hỏng giới trẻ. Ông bị tuyên có tội và bị kết án tử hình; một tháng sau, ông uống chén thuốc độc cần.

“Lời biện hộ của Socrates” là ghi chép của Platon về những bài nói mà Socrates đã đọc tại phiên tòa. Tên gọi không có nghĩa là lời xin lỗi: từ apologia trong tiếng Hy Lạp chỉ một bài diễn văn biện hộ. Platon có mặt tại tòa hôm ấy — ông tự nêu tên mình trong số bạn bè của Socrates — và viết tác phẩm này vài năm sau cái chết của thầy mình.

Tác phẩm gồm ba bài nói. Trong bài đầu tiên và dài nhất, Socrates đáp lại những lời đồn cũ về ông và lời buộc tội chính thức, chất vấn người tố cáo là Meletus, và giải thích sứ mệnh đã định hình cuộc đời ông: thử thách những ai tưởng mình khôn ngoan, và khuyên mọi công dân hãy chăm lo cho trí tuệ, sự thật và linh hồn trước khi lo cho tiền bạc và danh tiếng. Sau khi bị tuyên có tội, thay vì đề nghị một hình phạt, ông đề nghị được tôn vinh như một người có công với thành bang. Sau khi bị kết án tử hình, ông nói với những thẩm phán đã kết án mình và với những người đã bỏ phiếu cho mình, và bình thản suy ngẫm về cái chết.

Hiếm có cuốn sách nào ngắn như vậy mà lại quan trọng đến thế. Ở đây có những câu nói đặt nền móng cho triết học: người khôn ngoan nhất là người biết rằng mình không biết; làm điều bất công còn tệ hơn chịu điều bất công; không điều xấu nào có thể đến với người tốt; và một cuộc đời không được tự vấn thì không đáng sống đối với con người. “Lời biện hộ của Socrates” là cuốn sách đầu tiên tốt nhất cho bất cứ ai muốn tìm đến Platon, và đến chính triết học.

Bản dịch này được dịch từ văn bản tiếng Hy Lạp trong ấn bản Oxford của John Burnet. Những con số bên lề (17a, 17b …) là số trang Stephanus được dùng trong mọi ấn bản và bản dịch tác phẩm của Platon, để có thể tìm và trích dẫn bất kỳ đoạn văn nào.