Trước bình minh trong ngục

Socrates: 43a Sao anh đến vào giờ này, Criton? Chẳng phải trời vẫn còn sớm sao?

Criton: Đúng, còn rất sớm.

Socrates: Chính xác là mấy giờ rồi?

Criton: Trời vừa tờ mờ sáng.

Socrates: Tôi ngạc nhiên là người cai ngục lại chịu cho anh vào.

Criton: Ông ta đã quen tôi rồi, Socrates ạ, vì tôi đến đây thường xuyên; vả lại tôi cũng đã giúp ông ta đôi chút.

Socrates: Anh vừa mới đến hay đã ở đây lâu rồi?

Criton: Khá lâu rồi.

Socrates: 43b Vậy sao anh không đánh thức tôi ngay, mà lại ngồi lặng im bên cạnh?

Criton: Không, thề có thần Zeus, Socrates. Chính tôi cũng chẳng muốn phải thức trắng và đau buồn đến thế. Tôi đã ngắm anh từ lâu, lấy làm lạ khi thấy anh ngủ yên lành đến vậy, và tôi cố ý không đánh thức anh, để anh được qua thời gian một cách dễ chịu nhất. Trước đây đã nhiều lần, suốt cả cuộc đời anh, tôi cho rằng anh thật có phúc vì tính cách của mình, nhưng chưa bao giờ bằng trong cơn hoạn nạn hiện nay, khi thấy anh chịu đựng nó nhẹ nhàng và điềm tĩnh đến thế.

Socrates: Quả thật, Criton, một người ở tuổi tôi mà lại phẫn uất vì giờ đây phải chết thì thật là lạc điệu.

Criton: 43c Những người khác cũng ở tuổi anh, Socrates, cũng gặp những hoạn nạn như thế, vậy mà tuổi tác chẳng hề ngăn được họ phẫn uất trước số phận đang đổ xuống đầu mình.

Socrates: Đúng vậy. Nhưng sao anh lại đến sớm thế?

Criton: Tôi mang đến một tin, Socrates, một tin khó khăn; không phải cho anh, theo tôi thấy, mà cho tôi và cho tất cả bạn bè của anh, một tin khó khăn và nặng nề, và tôi nghĩ chính tôi sẽ là người chịu đựng nó nặng nề nhất.

Socrates: Tin gì vậy? Có phải con thuyền từ Delos đã về, 43d con thuyền mà khi nó về thì tôi phải chết?¹

Criton: Nó chưa về, nhưng tôi nghĩ hôm nay nó sẽ về, theo lời một số người vừa từ Sunium² đến và đã để nó lại ở đó. Vậy theo tin của họ thì rõ ràng hôm nay nó sẽ về, và ngày mai, Socrates, anh sẽ phải kết thúc cuộc đời.

Socrates: Thôi được, Criton, cầu cho mọi sự tốt lành. Nếu thần linh muốn thế thì cứ thế. Dù vậy, tôi không nghĩ hôm nay nó sẽ về.

Criton: 44a Anh căn cứ vào đâu mà đoán thế?

Socrates: Tôi sẽ nói anh nghe. Tôi phải chết, tôi nghĩ vậy, vào ngày sau ngày con thuyền về.

Criton: Ít ra những người có trách nhiệm về việc này nói như thế.

Socrates: Vậy thì tôi không nghĩ nó sẽ về vào cái ngày đang rạng lên đây, mà vào ngày kế tiếp. Tôi đoán vậy là nhờ một giấc mơ tôi vừa thấy cách đây ít lâu, ngay trong đêm nay; và có vẻ anh đã khéo chọn lúc mà không đánh thức tôi.

Criton: Thế giấc mơ ấy ra sao?

Socrates: Một người phụ nữ đến bên tôi, xinh đẹp và duyên dáng, 44b mặc áo trắng, gọi tôi và nói: “Socrates, đến ngày thứ ba người sẽ về tới Phthia màu mỡ.”³

Criton: Giấc mơ lạ thật, Socrates.

Socrates: Không, đúng hơn là rõ ràng, Criton ạ, ít ra là theo tôi thấy.

1. Hằng năm Athens gửi một con thuyền thiêng đến đảo Delos để tôn vinh thần Apollo, và trong thời gian thuyền đi vắng, không ai được phép bị xử tử. Phiên tòa xử Socrates diễn ra một ngày sau khi thuyền khởi hành; ông ở trong ngục khoảng một tháng để chờ thuyền trở về. ↩
2. Mũi đất ở cực nam vùng Attica, cách cảng Athens một ngày đi thuyền. ↩
3. Một câu thơ trong Iliad của Homer (9.363). Achilles, khi không muốn tiếp tục chiến đấu ở thành Troy, nói rằng chàng sẽ giương buồm về quê và đến ngày thứ ba sẽ về tới Phthia, quê hương mình. Socrates hiểu giấc mơ báo rằng ông sẽ chết — tức là về nhà — vào ngày thứ ba, nếu tính ngày hôm nay là ngày thứ nhất. ↩