Lời khẩn cầu của Criton

Criton: Rõ ràng quá mức, có vẻ là vậy. Nhưng Socrates thân mến, ngay cả bây giờ anh vẫn hãy nghe tôi mà tự cứu mình. Vì nếu anh chết, với tôi đó không chỉ là một tai họa: ngoài việc mất đi một người bạn mà tôi sẽ chẳng bao giờ tìm được người thứ hai, còn có nhiều người không hiểu rõ anh và tôi sẽ nghĩ 44c rằng tôi có thể cứu anh nếu chịu bỏ tiền ra, nhưng tôi đã chẳng màng. Mà còn tiếng xấu nào nhục nhã hơn là bị coi là quý tiền bạc hơn bạn bè? Vì số đông sẽ không tin rằng chính anh đã không chịu rời khỏi đây, trong khi chúng tôi hết lòng mong muốn.

Socrates: Nhưng Criton thân mến, cớ sao chúng ta phải bận tâm nhiều đến thế về ý kiến của số đông? Những người biết điều nhất, những người mà ý kiến của họ đáng để quan tâm hơn, sẽ tin rằng mọi việc đã diễn ra đúng như nó đã diễn ra.

Criton: 44d Nhưng anh thấy đấy, Socrates, người ta buộc phải bận tâm cả đến ý kiến của số đông. Chính hoàn cảnh hiện nay cho thấy rõ số đông có thể gây ra không phải những điều ác nhỏ nhất, mà gần như những điều ác lớn nhất, một khi ai đó đã bị vu khống trước mặt họ.

Socrates: Giá mà, Criton, số đông có thể gây ra những điều ác lớn nhất, để họ cũng có thể làm được những điều thiện lớn nhất; thế thì hay biết mấy. Nhưng thực ra họ chẳng làm được điều nào cả: họ không thể làm cho một người trở nên khôn ngoan hay ngu muội; họ chỉ làm bất cứ điều gì ngẫu nhiên xảy đến.

Criton: 44e Cứ cho là vậy. Nhưng hãy nói tôi nghe điều này, Socrates. Có phải anh đang lo cho tôi và những người bạn khác của anh, rằng nếu anh thoát khỏi đây, bọn chuyên tố giác¹ sẽ gây phiền toái cho chúng tôi vì đã lén đưa anh đi, và chúng tôi sẽ buộc phải mất hết tài sản, hoặc một khoản tiền lớn, hoặc còn phải chịu thêm điều gì khác nữa? Nếu 45a anh sợ điều gì như thế thì hãy gạt nó đi: chúng tôi chấp nhận rủi ro này để cứu anh là lẽ phải, và cả rủi ro lớn hơn nếu cần. Nào, hãy nghe tôi và đừng từ chối.

Socrates: Tôi có lo điều đó, Criton, và còn nhiều điều khác nữa.

Criton: Vậy thì đừng sợ điều ấy. Số tiền mà một số người đòi để cứu anh và đưa anh ra khỏi đây cũng chẳng lớn gì. Hơn nữa, anh không thấy bọn chuyên tố giác ấy rẻ mạt đến thế nào sao, chẳng cần nhiều tiền cho chúng đâu. 45b Tài sản của tôi sẵn sàng cho anh dùng, và tôi nghĩ là đủ. Còn nếu vì nghĩ cho tôi mà anh cho rằng không nên tiêu tiền của tôi, thì ở đây có những người khách từ nơi khác đến sẵn lòng bỏ tiền của họ. Một người trong số đó, Simmias xứ Thebes, đã mang theo đủ tiền chính cho việc này; Cebes cũng sẵn sàng, và rất nhiều người khác nữa.² Vì thế, như tôi đã nói, đừng vì những nỗi sợ ấy mà từ bỏ việc tự cứu mình, và cũng đừng để điều anh đã nói trước tòa làm anh bận lòng, rằng nếu đi lưu vong anh sẽ chẳng biết làm gì với bản thân.³ Có nhiều nơi 45c sẽ đón tiếp anh với lòng quý mến, dù anh đi đến đâu; và nếu anh muốn đến Thessaly, tôi có những người bạn ở đó sẽ hết sức coi trọng anh và che chở cho anh, để không ai ở Thessaly làm phiền anh.

Hơn nữa, Socrates, tôi thấy điều anh đang làm thậm chí cũng chẳng công chính: tự nộp mình trong khi có thể được cứu. Anh đang vội vã chuốc lấy cho mình chính những điều mà kẻ thù của anh sẽ vội vã chuốc cho anh — và đã vội vã chuốc cho anh — vì muốn hủy hoại anh. Ngoài ra, tôi thấy anh còn đang phản bội chính các con trai của mình: 45d anh có thể nuôi nấng và giáo dục chúng, vậy mà anh sẽ ra đi bỏ chúng lại; phần anh thì cứ để chúng gặp sao hay vậy, và nhiều phần chúng sẽ gặp đúng số phận thường đến với những đứa trẻ mồ côi. Hoặc là đừng sinh con, hoặc là phải cùng chịu vất vả nuôi nấng và dạy dỗ chúng. Còn anh, tôi thấy anh đang chọn con đường dễ dãi nhất. Nhưng người ta phải chọn điều mà một người tốt và dũng cảm sẽ chọn, nhất là một người tự nhận đã chăm lo cho đức hạnh suốt cả đời. Về phần tôi, tôi thấy hổ thẹn 45e cho anh và cho chúng tôi, những người bạn của anh, vì người ta sẽ cho rằng toàn bộ chuyện của anh đã diễn ra do một sự hèn nhát nào đó của chúng tôi: việc vụ án được đưa ra tòa, trong khi lẽ ra có thể tránh được; cách phiên tòa đã diễn ra; và giờ đây là kết cục này, như đỉnh điểm lố bịch của cả sự việc — người ta sẽ cho rằng cơ hội đã vuột khỏi tay chúng tôi vì sự tồi tệ và hèn nhát của chúng tôi, 46a vì chúng tôi đã không cứu anh, và anh cũng không tự cứu mình, trong khi điều đó là có thể và làm được, nếu chúng tôi có chút ích lợi gì.

Vậy anh hãy coi chừng, Socrates, kẻo điều này ngoài cái ác ra còn là một nỗi nhục cho anh và cho chúng tôi. Nào, hãy quyết định đi — hay đúng hơn, giờ không còn là lúc để quyết định nữa, mà là lúc phải quyết định xong rồi. Và chỉ có một kế hoạch: mọi việc phải được làm xong trong đêm tới; nếu chúng ta còn chần chừ, sẽ không thể nào làm được nữa. Bằng mọi giá, Socrates, hãy nghe tôi và đừng từ chối.

1. Những kẻ sống bằng nghề khởi kiện, hoặc đe dọa khởi kiện, để trục lợi. ↩
2. Hai thanh niên xứ Thebes, những môn đồ tận tụy của Socrates. Họ là hai người đối thoại chính trong tác phẩm Phaidon của Platon, kể lại ngày cuối cùng của Socrates. ↩
3. Trong Lời biện hộ (37c–e), Socrates đã từ chối đề nghị hình phạt lưu đày, vì cho rằng đi đến đâu thì thanh niên cũng sẽ kéo đến nghe ông và ông lại sẽ bị trục xuất. ↩