Phaidon bắt đầu kể

Echecrates: 57a Có phải chính anh, Phaidon, đã ở bên Socrates vào cái ngày ông uống thuốc độc trong ngục, hay anh nghe người khác kể lại?

Phaidon: Chính tôi đã ở đó, Echecrates.

Echecrates: Vậy trước khi chết ông đã nói những gì? Và ông đã chết ra sao? Tôi rất muốn được nghe. Vì dạo này hầu như chẳng có người dân Phlius¹ nào đến Athens, mà từ lâu cũng chẳng có người khách nào từ đó đến đây 57b có thể cho chúng tôi biết rõ điều gì về chuyện này, ngoài việc ông đã uống thuốc độc mà chết. Còn mọi chuyện khác thì không ai kể được gì.

Phaidon: 58a Vậy là các anh cũng chẳng biết phiên tòa đã diễn ra thế nào?

Echecrates: Có, chuyện đó thì có người kể cho chúng tôi rồi, và chúng tôi lấy làm lạ là phiên tòa đã diễn ra từ lâu mà dường như mãi rất lâu sau ông mới chết. Sao lại thế, Phaidon?

Phaidon: Đó là do tình cờ, Echecrates. Đúng vào ngày trước phiên tòa, người ta đã kết hoa lên đuôi con thuyền mà người Athens gửi đến Delos.

Echecrates: Đó là con thuyền nào vậy?

Phaidon: Theo lời người Athens, đó là con thuyền mà ngày xưa Theseus đã đưa những người được gọi là “hai lần bảy”² đến Crete, 58b cứu được họ và chính mình cũng được cứu. Người ta kể rằng khi đó họ đã khấn nguyện với thần Apollo rằng nếu được cứu thoát, mỗi năm họ sẽ gửi một đoàn sứ giả linh thiêng đến Delos; và từ đó đến nay, năm nào họ cũng gửi đoàn ấy đến dâng thần. Một khi đoàn sứ giả đã khởi hành, luật của họ quy định rằng trong suốt thời gian ấy thành phố phải giữ mình thanh sạch và không ai bị xử tử công khai cho đến khi con thuyền đã đến Delos rồi quay về đây. Việc này đôi khi kéo dài rất lâu, khi gặp gió ngược 58c cầm chân thuyền. Đoàn sứ giả bắt đầu khi vị tư tế của thần Apollo kết hoa lên đuôi thuyền; và điều đó, như tôi đã nói, xảy ra đúng vào ngày trước phiên tòa. Vì thế mà Socrates đã ở trong ngục một thời gian dài giữa phiên tòa và cái chết.

Echecrates: Thế còn chính cái chết của ông thì sao, Phaidon? Người ta đã nói gì, làm gì, và những người bạn nào đã ở bên ông? Hay các quan chức không cho họ có mặt, và ông đã chết một mình, không có bạn bè bên cạnh?

Phaidon: 58d Hoàn toàn không, có một số người ở đó, mà lại khá đông.

Echecrates: Vậy anh hãy vui lòng kể cho chúng tôi nghe mọi chuyện thật rõ ràng, trừ khi anh đang bận việc gì.

Phaidon: Không, tôi rảnh, và tôi sẽ cố kể cho các anh nghe tất cả. Vì nhớ về Socrates, dù là tự mình nói về ông hay nghe người khác nói, đối với tôi bao giờ cũng là niềm vui lớn nhất.

Echecrates: Thì đấy, Phaidon, những người sắp nghe anh kể cũng cảm thấy như vậy. Vậy anh hãy cố thuật lại mọi chuyện thật chính xác.

Phaidon: Riêng tôi, khi có mặt ở đó, tôi đã trải qua một cảm giác thật lạ lùng. Tôi không hề thấy thương xót, như lẽ thường khi chứng kiến cái chết của một người bạn. Vì con người ấy, Echecrates ạ, đối với tôi thật là hạnh phúc, cả trong phong thái lẫn lời nói, ông đi đến cái chết thật không chút sợ hãi và cao thượng biết bao. Tôi cảm thấy rằng ngay cả khi đi xuống cõi Hades, ông cũng không đi mà không có ân sủng của thần linh, và khi đến đó, ông sẽ được tốt đẹp, 59a nếu như đã từng có ai được như thế. Vì vậy tôi hoàn toàn không thấy thương xót, như lẽ tự nhiên ở nơi tang tóc; nhưng cũng chẳng thấy niềm vui mà chúng tôi vẫn thường có trong những buổi đàm luận triết học, dù câu chuyện hôm ấy cũng thuộc loại đó. Đó là một cảm giác hoàn toàn khác thường, một sự pha trộn lạ lùng giữa niềm vui và nỗi đau cùng một lúc, khi tôi nghĩ rằng chỉ một lát nữa thôi ông sẽ chết. Và tất cả chúng tôi có mặt ở đó đều gần như vậy, lúc thì cười, lúc thì khóc, mà nhất là một người trong chúng tôi, Apollodorus — 59b hẳn anh biết con người ấy và tính tình của anh ta.

Echecrates: Sao lại không biết?

Phaidon: Anh ta thì hoàn toàn mất bình tĩnh, còn chính tôi cũng xao động, và những người khác cũng vậy.

Echecrates: Những ai đã có mặt ở đó, Phaidon?

Phaidon: Trong số người Athens có Apollodorus mà tôi vừa nói, Critobulus và cha anh ta, rồi Hermogenes, Epigenes, Aeschines và Antisthenes; còn có cả Ctesippus người Paeania, Menexenus và vài người Athens khác. Còn Platon, tôi nghĩ, khi ấy bị ốm.³

Echecrates: Có người nơi khác đến không?

Phaidon: 59c Có: Simmias xứ Thebes, Cebes và Phaedondes; và từ Megara có Euclides và Terpsion.

Echecrates: Thế còn Aristippus và Cleombrotus? Họ có ở đó không?

Phaidon: Không; nghe nói họ đang ở Aegina.⁴

Echecrates: Còn ai khác nữa không?

Phaidon: Tôi nghĩ chừng ấy người là gần đủ cả.

1. Một thành nhỏ ở đông bắc bán đảo Peloponnese, nơi có một cộng đồng triết gia theo phái Pythagoras mà Echecrates là thành viên. ↩
2. Theo truyền thuyết, Athens phải gửi bảy chàng trai và bảy thiếu nữ sang Crete làm mồi cho quái vật Minotaur. Theseus đi cùng họ, giết con quái vật và đưa họ trở về. ↩
3. Critobulus là con trai của Criton. Aeschines và Antisthenes về sau đều viết những đối thoại Socrates của riêng mình. Trong toàn bộ tác phẩm của mình, Platon chỉ ba lần nhắc đến chính mình: ở đây và hai lần trong Lời biện hộ. ↩
4. Một hòn đảo cách Athens vài giờ đi thuyền. Aristippus xứ Cyrene, người về sau giảng dạy một triết học về khoái lạc, và Cleombrotus đều là môn đồ của Socrates. ↩