Con thuyền và quán trọ

6 Đừng kiêu hãnh vì bất cứ ưu thế nào không phải của mình. Nếu con ngựa kiêu hãnh mà nói: “Ta đẹp”, thì còn có thể chịu được; nhưng khi ngươi kiêu hãnh mà nói: “Ta có một con ngựa đẹp”, thì hãy biết rằng ngươi đang kiêu hãnh vì điều tốt của con ngựa. Vậy cái gì là của ngươi? Việc sử dụng các ấn tượng. Cho nên, khi ngươi cư xử thuận theo tự nhiên trong việc sử dụng các ấn tượng, thì lúc ấy hãy kiêu hãnh; vì lúc ấy ngươi kiêu hãnh vì một điều tốt của chính mình.

7 Như trong một chuyến đi biển, khi con thuyền đã thả neo, nếu ngươi lên bờ lấy nước, ngươi có thể tiện đường nhặt một con ốc hay một củ hành; nhưng ngươi phải luôn hướng tâm trí về con thuyền và liên tục ngoái lại, kẻo người cầm lái gọi, và nếu ông ta gọi thì phải bỏ hết những thứ ấy lại, để khỏi bị trói mà quăng lên thuyền như lũ cừu; trong cuộc đời cũng vậy: nếu thay vì củ hành và con ốc, ngươi được ban cho một người vợ và một đứa con, thì chẳng có gì ngăn cản cả; nhưng nếu người cầm lái gọi, hãy chạy về thuyền, bỏ lại hết mọi thứ ấy mà chẳng cần ngoái lại. Còn nếu ngươi đã già, thì đừng bao giờ đi xa thuyền, kẻo khi ông ta gọi lại thiếu mặt ngươi.

8 Đừng đòi mọi việc xảy ra như ngươi muốn, mà hãy muốn mọi việc xảy ra đúng như chúng xảy ra, và đời ngươi sẽ trôi chảy êm đềm.

9 Bệnh tật là trở ngại cho thân thể, chứ không phải cho sự lựa chọn, trừ phi chính sự lựa chọn muốn thế. Tật què là trở ngại cho cái chân, chứ không phải cho sự lựa chọn. Hãy tự nhủ điều này trước mọi chuyện xảy đến với ngươi; vì ngươi sẽ thấy đó là trở ngại cho một cái gì khác, chứ không phải cho chính ngươi.

10 Trước mọi chuyện xảy đến với ngươi, hãy nhớ quay vào chính mình mà tìm xem ngươi có năng lực nào để đối phó với nó. Nếu ngươi thấy một người đàn ông hay một người đàn bà đẹp, ngươi sẽ tìm thấy năng lực để đối phó: sự tự chủ; nếu ngươi phải chịu gian khổ, ngươi sẽ tìm thấy sức chịu đựng; nếu bị lăng mạ, ngươi sẽ tìm thấy lòng nhẫn nại. Và nếu ngươi tập quen như vậy, các ấn tượng sẽ không cuốn ngươi đi được.

11 Đừng bao giờ nói về bất cứ điều gì: “Ta đã mất nó”, mà hãy nói: “Ta đã trả lại nó.” Con ngươi chết ư? Nó đã được trả lại. Vợ ngươi chết ư? Nàng đã được trả lại. “Mảnh đất của ta bị người ta lấy mất.” Vậy thì nó cũng đã được trả lại. “Nhưng kẻ lấy nó là kẻ xấu.” Thì có hề gì với ngươi, việc người đã ban nó cho ngươi đòi lại nó qua tay ai? Chừng nào người ấy còn để nó cho ngươi, hãy chăm sóc nó như vật của người khác, như khách qua đường đối với quán trọ.

12 Nếu ngươi muốn tiến bộ, hãy gạt bỏ những lập luận như thế này: “Nếu ta sao nhãng công việc của mình, ta sẽ chẳng có gì mà sống”; “Nếu ta không phạt thằng hầu, nó sẽ hư hỏng.” Vì thà chết đói mà không đau buồn, không sợ hãi, còn hơn sống trong sung túc mà lòng xáo trộn; và thà để thằng hầu hư hỏng, còn hơn để chính ngươi khốn khổ.

Vậy hãy bắt đầu từ những việc nhỏ. Dầu bị đổ, rượu bị trộm; hãy tự nhủ: “Đó là cái giá của sự vô cảm trước dục vọng, đó là cái giá của sự an tĩnh; chẳng có gì là cho không cả.” Còn khi ngươi gọi thằng hầu, hãy nghĩ rằng nó có thể không nghe, hoặc nghe rồi mà chẳng làm điều gì ngươi muốn; nhưng nó đâu có quan trọng đến mức sự an tĩnh của ngươi phải tùy thuộc vào nó.

13 Nếu ngươi muốn tiến bộ, hãy chịu để người ta coi mình là ngu dại và đần độn về những điều bên ngoài; đừng muốn tỏ ra là mình biết điều gì; và nếu có người cho rằng ngươi là nhân vật nào đó, hãy ngờ vực chính mình. Vì hãy biết rằng không dễ gì cùng lúc giữ được sự lựa chọn của mình thuận theo tự nhiên và giữ được những điều bên ngoài, mà đã chăm lo điều này thì tất yếu phải sao nhãng điều kia.

14 Nếu ngươi muốn con cái, vợ và bạn bè của ngươi sống mãi, thì ngươi thật ngu dại; vì ngươi muốn những điều không tùy thuộc vào ngươi lại tùy thuộc vào ngươi, và những gì xa lạ lại là của ngươi. Cũng vậy, nếu ngươi muốn thằng hầu không phạm lỗi, thì ngươi thật khờ dại; vì ngươi muốn thói xấu không phải là thói xấu, mà là một cái gì khác. Còn nếu ngươi muốn không thất bại trong ham muốn, thì điều đó ngươi làm được. Vậy hãy rèn luyện điều mà ngươi làm được.

Chủ nhân của mỗi người là kẻ có quyền đối với những gì người ấy muốn hay không muốn, có thể ban cho hay tước đi. Vậy ai muốn được tự do, thì chớ muốn cũng chớ tránh bất cứ điều gì tùy thuộc vào người khác; nếu không, người ấy tất phải làm nô lệ.