Chương II

Về các quốc gia quân chủ cha truyền con nối

Tôi sẽ không bàn về các nước cộng hòa, vì ở chỗ khác tôi đã bàn về chúng rất dài.¹ Tôi chỉ hướng về các nước quân chủ, và, dệt tiếp những sợi chỉ đã giăng ở trên, tôi sẽ xem xét xem các nước quân chủ ấy có thể được cai trị và giữ gìn như thế nào. Vậy tôi nói rằng, ở những quốc gia cha truyền con nối, đã quen với dòng họ của vị quân vương mình, việc giữ nước khó khăn ít hơn nhiều so với ở những quốc gia mới. Bởi chỉ cần không vượt ra ngoài trật tự mà tổ tiên đã đặt ra, rồi tùy cơ ứng biến với các biến cố, thì nếu vị quân vương ấy có sự cần mẫn ở mức bình thường, ông ta sẽ luôn giữ vững được quốc gia của mình, trừ phi có một sức mạnh phi thường và quá mức tước mất nó; mà dù có bị tước mất, ông ta cũng sẽ giành lại được ngay khi kẻ chiếm đoạt gặp vận rủi đầu tiên. Ở Ý, chẳng hạn, chúng ta có Công tước xứ Ferrara, người đã đứng vững trước các cuộc tấn công của người Venezia năm 1484 và của Giáo hoàng Julius năm 1510, không vì lý do nào khác ngoài việc dòng họ ông đã cai trị lãnh địa ấy từ lâu đời. Bởi vị quân vương chính thống có ít lý do hơn và ít cần hơn phải làm mất lòng người khác; do đó tất yếu ông ta được yêu mến hơn; và nếu không có những thói xấu khác thường khiến ông bị căm ghét, thì lẽ tự nhiên là thần dân sẽ quý mến ông. Và trong sự lâu đời và liên tục của sự cai trị, những ký ức và nguyên nhân của sự đổi mới đều bị dập tắt; bởi một sự thay đổi bao giờ cũng để lại chỗ chờ để xây đắp một sự thay đổi khác.

1. Trong tác phẩm Bàn về Titus Livius, mà Machiavelli viết cùng thời gian ấy. ↩