Một đề nghị: những bài diễn từ ca ngợi Eros

176a Sau đó, Aristodemus kể, khi Socrates đã nằm xuống và ăn tối cùng những người khác, họ làm lễ rưới rượu, hát thánh ca dâng thần và cử hành các nghi thức thông thường khác, rồi chuyển sang uống rượu. Bấy giờ Pausanias mở đầu câu chuyện đại khái như sau: “Này các bạn, chúng ta sẽ uống theo cách nào cho dễ chịu nhất? Về phần tôi, tôi nói thật là tôi đang rất mệt vì trận rượu hôm qua và cần được nghỉ ngơi đôi chút, và tôi nghĩ phần đông các bạn cũng vậy, vì hôm qua các bạn đều có mặt. 176b Vậy các bạn hãy xem chúng ta có thể uống theo cách nào cho dễ chịu nhất.”

Aristophanes nói: “Anh nói rất đúng, Pausanias, chúng ta phải tìm mọi cách để uống cho nhẹ nhàng; vì chính tôi cũng là một trong những kẻ hôm qua đã ngập trong rượu.”

Nghe họ nói vậy, Eryximachus, con của Acumenus, bảo: “Các anh nói rất đúng. Và tôi còn muốn nghe một người trong các anh nữa, xem sức uống của anh ấy thế nào: Agathon.”

“Chẳng còn chút sức nào,” Agathon đáp; “tôi cũng không khỏe.”

176c “Có vẻ như đây là một món hời cho chúng tôi,” Eryximachus nói, “cho tôi, Aristodemus, Phaedrus và những người này, nếu các anh, những người uống giỏi nhất, giờ đã chịu thua; vì chúng tôi thì lúc nào cũng không uống được. Socrates thì tôi không tính đến; ông ấy uống được mà không uống cũng được, nên chúng ta làm thế nào ông ấy cũng chịu. Vậy vì tôi thấy chẳng ai trong số những người có mặt muốn uống nhiều rượu, có lẽ tôi sẽ đỡ bị khó chịu hơn nếu nói ra sự thật về chuyện say rượu. Vì tôi nghĩ, nhờ y thuật, 176d tôi đã thấy rõ điều này: say rượu có hại cho con người; chính tôi cũng không muốn tự ý uống quá nhiều, và cũng không khuyên ai làm vậy, nhất là khi người ấy vẫn còn nhức đầu vì trận say hôm trước.”

“Thật ra,” Phaedrus ở làng Myrrhinus xen vào, “tôi vẫn quen nghe theo anh, nhất là trong những gì anh nói về y thuật; và bây giờ, nếu khôn ngoan, những người còn lại cũng sẽ nghe theo.” 176e Nghe vậy, tất cả đều đồng ý không biến buổi họp mặt hôm ấy thành một cuộc say sưa, mà chỉ uống cho vui thôi.

“Vậy vì đã quyết định,” Eryximachus nói, “rằng mỗi người uống bao nhiêu tùy thích, và không có gì là bắt buộc, tôi đề nghị tiếp rằng chúng ta cho cô gái thổi sáo vừa vào đây lui ra — để cô ấy thổi cho chính mình nghe, hay nếu muốn thì thổi cho những người đàn bà trong nhà — còn hôm nay chúng ta hãy cùng nhau đàm luận bằng những bài diễn từ. Và đó là những bài diễn từ nào, nếu các bạn muốn, tôi sẵn lòng đề nghị.”

177a Mọi người đều nói rằng họ muốn và giục ông đưa ra đề nghị. Eryximachus bèn nói: “Phần mở đầu bài nói của tôi giống như trong vở Melanippe của Euripides: ‘câu chuyện không phải của tôi’,¹ mà là của Phaedrus đây, câu chuyện mà tôi sắp kể. Vì Phaedrus lần nào cũng bực bội nói với tôi: ‘Chẳng phải thật quá đáng sao, Eryximachus, khi các nhà thơ đã sáng tác thánh ca và khúc tụng ca cho các vị thần khác, còn Eros, một vị thần lâu đời và vĩ đại như thế, thì trong bao nhiêu nhà thơ 177b từng có, chưa một ai sáng tác dù chỉ một bài ca ngợi? Còn nếu anh muốn nhìn sang các nhà ngụy biện tài giỏi, thì họ viết những bài văn xuôi tán dương Heracles và những vị khác, như ông Prodicus tuyệt vời ấy — và điều đó còn chưa đáng ngạc nhiên lắm, nhưng tôi từng bắt gặp cuốn sách của một học giả, trong đó muối được tán dương tuyệt vời vì tính hữu ích của nó, và anh có thể thấy nhiều thứ khác tương tự 177c được ca ngợi. Người ta dốc bao công sức cho những chuyện như thế, vậy mà cho đến tận hôm nay chưa ai dám ca ngợi Eros cho xứng đáng! Một vị thần vĩ đại như thế lại bị sao nhãng đến vậy!’ Về điểm này tôi thấy Phaedrus nói đúng. Vì thế tôi muốn vừa góp phần mình vào và làm vui lòng anh ấy, vừa thấy rằng vào dịp này, chúng ta, những người có mặt ở đây, nên tôn vinh vị thần. Vậy 177d nếu các bạn cũng đồng ý, thì chúng ta sẽ có đủ việc để làm trong những bài diễn từ. Vì tôi nghĩ mỗi người chúng ta, lần lượt theo vòng từ trái sang phải, nên đọc một bài diễn từ ca ngợi Eros, hay nhất mà mình có thể, và Phaedrus nên bắt đầu trước, vì anh ấy nằm ở chỗ đầu tiên và cũng là cha đẻ của đề tài.”

“Chẳng ai bỏ phiếu chống anh đâu, Eryximachus,” Socrates nói. “Vì tôi chẳng thể từ chối, tôi là người nói rằng mình chẳng biết gì ngoài những chuyện tình yêu; Agathon và 177e Pausanias cũng không, Aristophanes, người dành trọn đời mình cho Dionysus và Aphrodite, cũng không, và chẳng ai khác trong số những người tôi thấy ở đây. Dẫu vậy, với chúng tôi, những người nằm ở những chỗ cuối, thì không được công bằng lắm; nhưng nếu những người nói trước nói đủ và hay, thì như thế cũng đủ cho chúng tôi rồi. Vậy chúc may mắn: hãy để Phaedrus bắt đầu và ca ngợi Eros.”

Mọi người khác đều tán thành điều ấy và 178a cũng giục Phaedrus như Socrates. Nhưng Aristodemus không nhớ hết mọi điều mỗi người đã nói, và đến lượt tôi cũng không nhớ hết mọi điều ông ấy kể; tuy vậy, tôi sẽ kể cho các anh nghe bài diễn từ của những người mà tôi thấy đáng nhớ nhất.

1. Một câu thơ trong một vở bi kịch đã thất truyền của Euripides; nữ nhân vật chính bắt đầu kể một câu chuyện mà nàng học được từ mẹ. ↩