Thiên IV · Lý nhân

4.1

Khổng Tử nói: “Chọn làng có đức nhân mà ở là đẹp. Chọn chỗ ở mà không chọn nơi có đức nhân, sao gọi là trí được?”

4.2

Khổng Tử nói: “Người không có đức nhân thì không thể ở lâu trong cảnh nghèo khốn, cũng không thể ở lâu trong cảnh an vui. Người nhân thì an với đức nhân, người trí thì thấy đức nhân là có lợi.”

4.3

Khổng Tử nói: “Chỉ có người nhân mới biết yêu người, biết ghét người.”

4.4

Khổng Tử nói: “Nếu thật lòng dốc chí vào đức nhân, thì không làm điều ác.”

4.5

Khổng Tử nói: “Giàu và sang là điều người ta ham muốn, nhưng không do đạo chính mà được, thì người quân tử không ở. Nghèo và hèn là điều người ta ghét, nhưng không do đạo chính mà thoát được, thì người quân tử không lìa bỏ. Người quân tử bỏ đức nhân thì lấy gì mà nên danh? Người quân tử không lìa đức nhân dù chỉ trong khoảng một bữa ăn. Lúc vội vàng cũng ở nơi đức nhân, lúc ngả nghiêng cũng ở nơi đức nhân.”

4.6

Khổng Tử nói: “Ta chưa thấy người nào thật lòng yêu điều nhân, ghét điều bất nhân. Người yêu điều nhân thì không coi gì hơn điều nhân. Người ghét điều bất nhân thì thực hành đức nhân, không để điều bất nhân dính vào mình. Có ai trong một ngày dốc hết sức mình vào đức nhân chăng? Ta chưa thấy ai sức không đủ cả. Có lẽ cũng có, nhưng ta chưa thấy.”

4.7

Khổng Tử nói: “Lỗi của người ta, mỗi loại người có loại lỗi riêng. Xem lỗi của một người thì biết được người ấy có nhân hay không.”

4.8

Khổng Tử nói: “Sáng được nghe đạo, chiều chết cũng cam lòng.”

4.9

Khổng Tử nói: “Kẻ sĩ dốc chí vào đạo mà còn hổ thẹn vì áo xấu cơm thô, thì chưa đáng để bàn luận cùng.”

4.10

Khổng Tử nói: “Người quân tử đối với việc trong thiên hạ, không nhất định phải thế này, cũng không nhất định không thế này, chỉ theo lẽ nghĩa mà thôi.”

4.11

Khổng Tử nói: “Người quân tử nghĩ đến đức, kẻ tiểu nhân nghĩ đến đất đai; người quân tử nghĩ đến pháp độ, kẻ tiểu nhân nghĩ đến ân huệ.”

4.12

Khổng Tử nói: “Cứ theo lợi mà làm, thì chuốc nhiều oán hận.”

4.13

Khổng Tử nói: “Có thể lấy lễ nhường mà trị nước, thì có khó gì? Không thể lấy lễ nhường mà trị nước, thì lễ để làm gì?”

4.14

Khổng Tử nói: “Đừng lo không có địa vị, hãy lo lấy gì để đứng vững ở địa vị ấy. Đừng lo không ai biết mình, hãy tìm cách làm điều đáng để người ta biết đến.”

4.15

Khổng Tử nói: “Sâm à! Đạo của ta lấy một lẽ mà xuyên suốt.” Tăng Tử đáp: “Dạ.” Khổng Tử đi ra, các môn đồ hỏi: “Thầy nói thế là có ý gì?” Tăng Tử đáp: “Đạo của thầy chỉ là trung và thứ mà thôi.”

4.16

Khổng Tử nói: “Người quân tử hiểu rõ về nghĩa, kẻ tiểu nhân hiểu rõ về lợi.”

4.17

Khổng Tử nói: “Thấy người hiền thì nghĩ cách cho bằng người ấy; thấy người không hiền thì tự xét lại mình.”

4.18

Khổng Tử nói: “Thờ cha mẹ, nếu cha mẹ có lỗi thì nhẹ nhàng can ngăn; thấy cha mẹ không nghe theo, thì vẫn cung kính, không làm trái ý, vất vả mà không oán trách.”

4.19

Khổng Tử nói: “Cha mẹ còn sống thì không đi chơi xa; nếu đi thì phải cho biết nơi chốn.”

4.20

Khổng Tử nói: “Ba năm không thay đổi đạo của cha, thì có thể gọi là hiếu.”

4.21

Khổng Tử nói: “Tuổi của cha mẹ không thể không biết: một là để mừng, một là để lo.”

4.22

Khổng Tử nói: “Người xưa không dễ nói ra lời, vì hổ thẹn nếu việc làm của mình không theo kịp lời nói.”

4.23

Khổng Tử nói: “Người biết giữ mình trong khuôn phép mà phạm lỗi, thì hiếm lắm.”

4.24

Khổng Tử nói: “Người quân tử muốn chậm chạp trong lời nói mà nhanh nhẹn trong việc làm.”

4.25

Khổng Tử nói: “Người có đức không cô độc, ắt có láng giềng.”

4.26

Tử Du nói: “Thờ vua mà can gián nhiều lần, thì chuốc lấy nhục; với bạn bè mà khuyên răn nhiều lần, thì sẽ bị xa lánh.”