Luận Ngữ

Lời giới thiệu

Luận Ngữ là bộ sách ghi lại những lời nói và việc làm của Khổng Tử, do học trò của ông và môn đồ đời sau biên soạn trong những thế hệ tiếp theo sau khi ông mất năm 479 TCN. Đây không phải là một bộ luận thuyết mà là một tuyển tập: khoảng năm trăm chương ngắn, chia làm hai mươi thiên, mỗi thiên lấy mấy chữ đầu của chương đầu tiên làm tên. Chỉ vài dòng có thể chứa cả một học thuyết; một cuộc vấn đáp giữa thầy và trò có thể khắc họa tính cách con người sinh động hơn cả trang dài miêu tả.

Trung tâm của sách là hình mẫu người quân tử — vốn nghĩa là “con của bậc quân vương”, nhưng trong cách dùng của Khổng Tử là người trở nên cao quý nhờ phẩm hạnh và học vấn chứ không nhờ dòng dõi. Xoay quanh hình mẫu ấy, sách triển khai những chủ đề lớn của tư tưởng Nho gia: nhân, phẩm chất làm cho con người trở nên trọn vẹn là người; lễ, những nghi thức đem lại khuôn phép và vẻ đẹp cho quan hệ giữa người với người; hiếu; trung và tín; chính danh; cai trị bằng đức chứ không bằng sức mạnh. Câu “Điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người” được nhắc đến hai lần trong sách.

Không kém phần sinh động là các học trò: Nhan Hồi nghèo khó, vui vẻ, dốc lòng vào việc học, mất sớm khiến thầy đau đớn khôn nguôi; Tử Lộ dũng cảm, nóng nảy, trung thành hết mực; Tử Cống giỏi ăn nói, có tài về chính sự; Tử Hạ và Tử Du, những người tiếp nối việc truyền dạy. Qua những câu hỏi của họ và những câu trả lời của thầy, mỗi câu được nói riêng cho từng người, cuốn sách trở thành bức chân dung của một trường học và của một người thầy từng tự nhận mình học không biết chán, dạy người không biết mỏi.

Từ đời Hán trở đi, Luận Ngữ là một trong những nền tảng của giáo dục Trung Hoa, và từ đời Tống thì đứng đầu Tứ thư, bộ sách làm cơ sở cho các kỳ thi cử triều đình. Sách đã định hình ngôn ngữ đạo đức của Trung Hoa, Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam suốt hai nghìn năm, và đến nay vẫn là một trong những cuốn sách được đọc nhiều nhất thế giới.

Bản dịch này theo văn bản lưu truyền và cách chia truyền thống thành hai mươi thiên cùng các chương. Những chú thích ngắn giải thích tên người, lễ nghi và điển cố mà người đọc ngày nay nếu không thì phải tra cứu sách chú giải.