2 · Tác chiến

Tôn Tử nói: Phàm phép dùng binh, có nghìn cỗ xe nhanh, nghìn cỗ xe bọc da, mười vạn quân mặc giáp, chở lương xa nghìn dặm, thì các khoản chi tiêu trong ngoài, việc tiếp đãi tân khách, vật liệu như keo sơn, việc cung ứng xe cộ áo giáp, mỗi ngày tốn đến nghìn vàng, rồi sau mới cất được đạo quân mười vạn người. Khi dùng quân giao chiến, quý ở chỗ thắng nhanh; kéo dài thì binh khí cùn, nhuệ khí nhụt; đánh thành thì sức kiệt; quân ở ngoài lâu thì tài lực quốc gia không đủ. Binh khí cùn, nhuệ khí nhụt, sức kiệt, của hết, thì chư hầu thừa lúc suy yếu mà nổi lên; khi ấy dù có người tài trí cũng không thể cứu vãn được. Cho nên trong việc binh chỉ nghe nói vụng mà nhanh, chưa từng thấy khéo mà kéo dài. Chiến tranh kéo dài mà nước được lợi thì chưa từng có. Cho nên người không biết hết cái hại của việc dùng binh, thì cũng không thể biết hết cái lợi của việc dùng binh.

Người giỏi dùng binh không trưng binh đến lần thứ hai, không chở lương đến lần thứ ba; khí giới lấy ở trong nước, lương thực lấy của địch, cho nên quân lương đầy đủ.

Nước nghèo vì việc quân là do chở lương đi xa; chở lương đi xa thì trăm họ nghèo. Gần nơi quân đóng thì giá cả đắt đỏ; giá cả đắt đỏ thì của cải của trăm họ cạn kiệt; của cải cạn kiệt thì bị thúc ép phu dịch. Sức kiệt của hết, trong nước nhà nhà trống rỗng. Của cải trăm họ mất đi bảy phần mười; của công thì xe hỏng ngựa mỏi, giáp mũ cung tên, kích mộc khiên chắn, trâu kéo xe lớn, mất đi sáu phần mười.

Cho nên tướng giỏi cố lấy lương của địch mà ăn; ăn của địch một chung lương, bằng hai mươi chung của ta; một thạch cỏ khô của địch, bằng hai mươi thạch của ta.

Cho nên muốn giết địch thì phải khích lệ lòng căm giận; muốn lấy của địch thì phải dùng của mà thưởng. Cho nên khi đánh xe, cướp được từ mười cỗ xe trở lên, thì thưởng cho người cướp được trước, rồi thay cờ hiệu của địch, đem xe xen lẫn với xe của ta mà dùng, đối đãi tử tế với quân lính bắt được mà nuôi dưỡng; như thế gọi là thắng địch mà càng mạnh thêm.

Cho nên việc binh quý ở thắng, không quý ở kéo dài. Cho nên vị tướng hiểu việc binh là người nắm vận mệnh của dân, là người làm chủ sự an nguy của quốc gia.