Binh pháp Tôn Tử

Lời giới thiệu

Binh pháp Tôn Tử — tên gốc là Tôn Tử binh pháp, nghĩa là “phép dùng binh của thầy Tôn” — là một cuốn sách ngắn gồm mười ba thiên, chỉ hơn sáu nghìn chữ, và là tác phẩm về chiến lược nổi tiếng nhất từng được viết ra. Sách ra đời vào thời các nước Trung Hoa tranh hùng, khi chiến tranh đã trở thành tình trạng thường xuyên và sự tồn vong của một nước có thể phụ thuộc vào một chiến dịch duy nhất. Theo truyền thống, tác giả là Tôn Võ, vị tướng phụng sự vua nước Ngô vào cuối thế kỷ VI TCN.

Điều làm nên giá trị đặc biệt của cuốn sách là nó rất ít tán dương chiến trận. Sách mở đầu bằng lời tuyên bố chiến tranh là “việc lớn của quốc gia, là đất sống chết”, chỉ được tiến hành sau khi tính toán tỉnh táo nơi tông miếu. Sách tính ra cái giá tàn khốc của những cuộc chiến kéo dài, và coi thành tựu cao nhất không phải là thắng trận mà là thắng mà không cần đánh: “không đánh mà khuất phục được quân địch mới là giỏi nhất trong những cái giỏi”. Phương pháp của sách là phương pháp của trí tuệ — nhìn xa, nắm tin tức, dùng mưu lừa địch, chọn đúng thời cơ, và tạo dựng hoàn cảnh sao cho kết cục đã được định đoạt trước khi hai quân gặp nhau.

Nhiều tư tưởng của sách đã trở thành tài sản chung của tư duy nhân loại: biết người biết ta; việc binh là đạo dối trá; nhanh như gió, bất động như núi; quân đội cũng như nước, hình dạng tùy theo địa thế nơi nó chảy qua. Những thiên bàn về địa hình, về “thế” của hoàn cảnh, về sự tương tác giữa kỳ và chính, về cách dùng gián điệp, đến nay vẫn được giảng dạy trong các học viện quân sự, và các nguyên lý của sách được vận dụng trong những lĩnh vực cách xa nhau như ngoại giao, kinh doanh và thể thao.

Qua nhiều thế kỷ, sách được các tướng lĩnh và chính khách khắp Đông Á sao chép, chú giải và nghiên cứu. Năm 1772, một nhà truyền giáo dòng Tên giới thiệu sách với châu Âu qua bản dịch tiếng Pháp, và từ đó sách đã được dịch ra mọi ngôn ngữ lớn.

Bản dịch này theo văn bản lưu truyền của mười ba thiên. Tên thiên truyền thống được giữ nguyên, và những chú thích ngắn giải thích tên người và điển cố mà người đọc ngày nay nếu không thì phải tra cứu sách chú giải.