3 · Mưu công

Tôn Tử nói: Phàm phép dùng binh, giữ nguyên nước địch là thượng sách, đánh phá nước địch là kém hơn; giữ nguyên quân địch là thượng sách, đánh phá quân địch là kém hơn; giữ nguyên lữ địch là thượng sách, đánh phá lữ địch là kém hơn; giữ nguyên tốt địch là thượng sách, đánh phá tốt địch là kém hơn; giữ nguyên ngũ địch là thượng sách, đánh phá ngũ địch là kém hơn. Cho nên trăm trận trăm thắng chưa phải là giỏi nhất trong những cái giỏi; không đánh mà khuất phục được quân địch mới là giỏi nhất trong những cái giỏi.

Cho nên thượng sách trong việc binh là đánh bằng mưu, kế đến là đánh bằng ngoại giao, kế đến là đánh vào quân đội, hạ sách là đánh thành. Đánh thành là việc bất đắc dĩ. Sửa sang lều chắn, xe công thành, chuẩn bị khí giới, phải ba tháng mới xong; đắp ụ đất sát thành lại mất ba tháng nữa. Tướng không nén được giận, cho quân bám tường leo lên như kiến, quân chết một phần ba mà thành vẫn không hạ được, đó là tai họa của việc đánh thành.

Cho nên người giỏi dùng binh khuất phục quân địch mà không phải giao chiến, hạ thành địch mà không phải tấn công, phá nước địch mà không phải đánh lâu; ắt lấy cách giữ nguyên vẹn mà tranh thiên hạ, cho nên quân không mỏi mệt mà lợi được trọn vẹn. Đó là phép đánh bằng mưu.

Cho nên phép dùng binh: gấp mười lần địch thì bao vây, gấp năm lần thì tấn công, gấp đôi thì chia cắt địch, ngang sức thì có thể đánh, ít hơn thì có thể giữ, không bằng thì có thể tránh. Cho nên quân ít mà cứ cố thủ, thì sẽ bị quân đông bắt sống.

Tướng là người phò tá quốc gia. Phò tá chu đáo thì nước ắt mạnh, phò tá có chỗ sơ hở thì nước ắt yếu.

Vua có ba điều gây hại cho quân đội: không biết quân không thể tiến mà bắt tiến, không biết quân không thể lui mà bắt lui, đó là trói buộc quân đội; không biết việc trong ba quân mà can thiệp vào việc cai quản ba quân, thì quân sĩ mê hoặc; không biết quyền biến trong ba quân mà can thiệp vào việc chỉ huy ba quân, thì quân sĩ nghi ngờ. Ba quân đã mê hoặc lại nghi ngờ, thì tai họa từ chư hầu kéo đến; đó gọi là làm loạn quân mình mà đem thắng lợi cho địch.

Cho nên có năm điều để biết thắng: biết khi nào có thể đánh và khi nào không thể đánh thì thắng; biết cách dùng quân nhiều và quân ít thì thắng; trên dưới cùng một lòng thì thắng; lấy sự phòng bị đợi địch không phòng bị thì thắng; tướng giỏi mà vua không can thiệp thì thắng. Năm điều ấy là đạo biết thắng.

Cho nên nói: biết người biết ta, trăm trận không nguy; không biết người mà biết ta, một trận thắng một trận thua; không biết người không biết ta, trận nào cũng nguy.